22 654 51 33

Znaki krzaki czyli kilka słów o języku chińskim

ChinyAzjaŚwiat
Dodano: 10.06.2019

 

W przypadku języka chińskiego mówimy raczej o wielu językach, czy dialektach, nie o jednym języku.


Język, którym obecnie posługuje się większa część populacji Chin to tzw, putonghua czyli wspólna mowa. Jest to określenie, które nadano pod wpływem Ruchu 4 Maja z 1919 r. językowi opartemu na dialekcie północnych Chin. Celem było przyjęcie języka narodowego a dialekt Pekinu wydał się najbardziej zadowalającym kompromisem.


Od tego momentu język powszechny stał się ogólnie obowiązującym, uczą się go dzieci w szkole, językiem tym mówi telewizja, radio i kino. Nie zmienia to jednak faktu, że w Chinach wyróżnić można kilkadziesiąt języków. W niektórych przypadkach podobieństwo jest duże, czasem jednak języki te oddalone są od siebie na tyle dużo, że wzajemna komunikacja jest problemem. Wystarczy porównać ze sobą dialekt pekiński z dialektem z Szanghaju czy Kantonu. Podczas gdy mieszkańców Pekinu łączy z krajanami z Szanghaju posługiwanie się czterema tonami, dialekt kantoński posiada ich aż 9. Komunikacji nie ułatwia również fakt, że te same znaki w różnych regionach wymawiane są na inne sposoby.

Tony występujące w języku chińskim spędzają sen z powiek obcokrajowcom, podejmującym naukę chińskiego. W putonghua wyróżnia się cztery tony:

  • równy
  • wznoszący
  • wnosząco-opadajacy
  • opadający

Oddzielnie wyróżnia się również ton neutralny.

Znaczenie poszczególnych tonów jest o tyle duże, że znaczenie danej sylaby zmienia się w zależności, na jakim tonie się ją wypowie. Łatwo wiec pomylić matkę (chiń. ma1) z koniem (chiń. ma3). Biedy napytać możemy sobie również wtedy gdy przez nieuwagę pomylimy słowo „pytać” (chiń. wen4) z „całować” (chiń. wen3).

Nauka chińskiego to proces złożony z kilku elementów: nauki znaku, znaczenia słowa oraz tonu, na którym występuje. Proces ten powinien przebiegać równocześnie. Niewiele bowiem da znajomość znaku czy słowa bez znajomości tonu czy nawet znajomość słowa, które nie wiemy jak zapisać.

 

 

Znaki, których wyróżnia się ponad 60 tys. są kwintesencją języka chińskiego. Rządzą się one własnymi prawami choć nie są rdzennie chińskim wynalazkiem. Znaki pojawiły się w Chinach pod wpływem kontaktów ze światem Sumerów, którzy również używali, nawet dużo wcześniej niż Chińczycy, pisma piktograficznego. Znaki chińskie ewoluowały i wygląd który przybrały dzisiaj jest w dużej mierze wynikiem procesu upraszczania znaków, który miał miejsce w latach 50. XX w. Wielu sprzyjało temu procesowi, wielu jednak było przeciwnych upraszczaniu znaków, motywując to utratą ich pierwotnego źródłowego znaczenia. Znaki chińskie dzieli się bowiem na grupy, w zależności od ich pochodzenia. Wyróżniamy więc znaki piktograficzne, ideogramy, piktogramy złożone, znaki fonetyczno-odeograficzne oraz znaki zapożyczone. Najciekawsze są piktogramy, które przedstawiają mniej lub bardziej realistyczne rysunki konkretnych obiektów, np.:

słońce    日         księżyc    月       woda 水        góra   山               ogień   火         brama 門

Najczęściej występujące obecnie znaki to znaki fonetyczno-ideograficzne, złożone z dwóch elementów, z których jeden wskazuje na wymowę, druki na przynależność do określonej grupy znaczeniowej.

Mimo iż znaków jest kilkadziesiąt tysięcy wystarczy znajomość ok. 3 tys., aby porozumiewać się, czytać gazety lub podpisy go filmów. Obecnie dużym problemem jest wtórny analfabetyzm, który powoduje, że młodzież używająca telefonów komórkowych, komputerów zapomina jak pisze się dany znak. Znajomość kolejności kresek, ich grubości i stopnia zagięcia kreski były niegdyś wyznacznikiem przynależności do warstwy ludzi wykształconych. 

 

Słowniczek przydatnych wyrazów i zwrotów

Naukę i wymowę chińskich znaków ułatwił wprowadzony w latach 50. XX w. pinyin. Jest on obecnie ogólnie obowiązującym i powszechnym systemem transkrypcji języka chińskiego. Nie jest jednak jedynym. To właśnie mnogość systemów powoduje, że w różnych publikacjach znajdziemy różne zapisy tych samych nazw czy nazwisk, np.: Mao Zedong i Mao Tse-tung, Jiang Jieshi i Czang Kai-shek (czasem można spotkać zapis Chiang Kai-shek). W naszej publikacji posługujemy się transliteracją pinyin a poniżej znajdą Państwo kilka użytecznych słów i zwrotów, których znajomość okazać się może kluczowa w kontaktach z Chińczykami. Pamiętać należy, że każde chińskie słowo, które wydobędzie się z ust obcokrajowca zostanie z radością i szerokim uśmiechem powitane przez miejscowych. Zapraszamy wiec do nauki!  

Oto przybliżona wymowa chińskich samogłosek i spółgłosek:
 

ei – jak polskie „ej”
c – „c” z przydechem 
ch – „cz” z przydechem
h – mocne, gardłowe „h”
i – w większości przypadków jako „i”, po c, ch, r, s, sh, z, zh jako „y”
ian – jak „ien”
ie – pomiędzy „ie” a „je”                                                                z – jak “dz”
zh – jak „dż”

j – jak „dź” 
ou – jak „oł”
q – jak „ć” z przydechem                                                              r – nosowe „ż”
sh – jak „sz”
ui – pomiędzy „uj” a „ej”                                                              uo – jak „ło”
ü – jak niemiecki umlaut 
x – jak „ś”                                                                                      yu – pomiędzy „ü” a „ju”

 
Liczymy po chińsku:
 

0    令    líng
1    一    yī
2    二    èr
3    三    sān
4    四    sì
5    五    wu
6    六    liù
7    七    qī
8    八    bā
9    九    jiu
10    十    shí

11    十一    shíyī
12    十二    shí'èr 
20    二十    èrshí
30    三十    sānshí
40    四        sìshí
50    五十    wushí                                  90 九十    jiushí
100 一百    yībai

101    一百零一     yībailíngyī
102    一百零二     yībailíngèr
103    一百零三      yībailíngsān
200    二百              èrbai
300    三百              sānbai
500     五百            wubai
1000    一千            yīqiān
1 000 000一百       yībaiwàn  

 

W Chinach podstawową jednostką do określania dużej ilości rzeczy jest 1万wàn, czyli 10000, Rzadko używa się miary 1 milion. Na określenie miliona używa się określenia 100 万wàn.

 

Mówimy po chińsku!

Dzień dobry 你好/您好    nǐhǎo/nínhǎo (honoryfikatywne)
Dziękuję 谢谢    xièxie
Proszę (podając coś) 请拿    qǐngná
Przepraszam 对不起    duìbuqǐ
Przepraszam, chciałem zapytać    请问    qǐng wèn
Przepraszam, proszę mnie przepuścić    劳驾    láojià    
Dobry wieczór    晚上好    wǎnshàng hǎo
Do widzenia    再见    zàijiàn
Jak się masz? /Jak się Pani/Pan ma?       你好吗?/您怎么样?     nǐhǎo ma?/nín zěnme yàng?
Dziękuję dobrze / dziękuję wspaniale / dziękuję nie najlepiej
我很好/我非常好/我不太好    wǒ hěn hǎo/wǒ fēicháng hǎo/ wǒ bù tài hǎo
Nie ma za co    不客气/不用谢        bú kèqi/ bùyòng xiè    
Nie mówię po angielsku/chińsku    我不会说英语/汉语    Wǒ bù huì shuō yīngyǔ/ hànyǔ.
Nie rozumiem    我不懂    Wǒ bù dǒng.
Skąd Pan/Pani jest?    您是从哪来的?Nǐ shì cóng nà lái de?
Jestem z Polski/ Polakiem/ Polką     我是从波兰来的/我是波兰人    Wǒ shì cóng Bōlán lái de/ wǒ shì Bōlán rén.
Mam na imię 我叫…    Wǒ jiào…
To mój adres    这是我的地址    Zhè shì wǒde dìzhǐ.
Miło było Pana / Panią poznać  认识您我很高兴    Rènshi nín wǒ hěn gāoxíng.
Szczęśliwej podróży    一路平安    yīlùpíng'ān

 

Przydatne znaki

Wejście    入口    rùkǒu
Wyjście     出口    chūkǒu
Otwarte    开门    kāimén
Zamknięte 关门    guānmén
Zajęte, zarezerwowane    有人    yǒurén
Palenie wzbronione    禁止吸烟    jìn zhǐ xīyān
Toaleta 卫生间wèishēngjiān                       damska女  nǚ
                                                                   męska  男   nán

 

W podróży
Autobus 公共汽车    gōnggòng qìchē
Dworzec autobusowy        汽车站     qìchēzhàn
Dworzec kolejowy    火车站    huǒchēzhàn
Informacja 问讯处    wènxùnchù
Kasa biletowa    售票处    shòupiàochù
Lotnisko    机场    jīchǎng
Metro    地铁    dìtiě
Peron    站台    zhàntái
Pociąg    火车    huǒchē
Kuszetka    卧铺    wòpù                          Kuszetka dolna    下铺    xiàpù
Kuszetka środkowa    中铺    zhōngpù
Kuszetka górna    上铺    shàngpù
Miękkie leżanki    软卧    ruǎnwò        
Twarde leżanki    硬卧    yìngwò
Miejsca miękkie siedzące    软座    ruǎnzuò
Miejsca twarde siedzące    硬座    yìngzuò
Poczekalnia    候车室    hòuchēshì     
Przechowalnia bagażu    寄存处    jìcúnchù 
Bilet    票    piào
Odjazdy     开出    kāichū    
Przyjazdy    到达    dàodá
Poproszę 1/2/3 bilet(y) 1/2 klasy do…?    我要买去…的一/两/三张票。一等/二等Wǒ yào mǎi qù…de yī/liǎng/sān zhāng piào. Yīděng/èrděng

 
    wstecz
    Zapisz się do newslettera
    i bądź na bieżąco!
    Zgadzam się na przetwarzanie podanych danych w celu otrzymywania newslettera
    chcę się zapisać